Start / Ciekawostki / „Rok 1945” – Władysław Bartoszewski i prof. Leszek Kołakowski

„Rok 1945” – Władysław Bartoszewski i prof. Leszek Kołakowski

Spotkanie bohaterów kolejnego omawianego odcinka z serii „Rozmowy z Mistrzem” odbyło się w Polsce. Tym razem gospodarz programu prof. Leszek Kołakowski odwiedził swojego przyjaciela Władysława Bartoszewskiego w Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie. Był to październik 2007 roku, wyraźnie ruchliwy dzień w muzeum. Program rozpoczyna się od dyskusji Władysława Bartoszewskiego z młodą rozmówczynią, a w zasadzie słuchaczką. Po niedługiej chwili w towarzystwie pewnej kobiety do stolika podchodzi właściwy rozmówca.

Pojawia się pierwsze pytanie o to, jak ocenić 1945 rok? Było to zniewolenie, czy wyzwolenie? Panowie zaczynają wspominać swoje lata młodości. Profesor Bartoszewski (rocznik 1922) przypomni, że dzieliła ich różnica jedynie 5 lat, obaj mieli różne przeżycia. Wspomni, że były to trudne lata okupacji ze zwględu na nieustające obawy, biedę, demoralizację wojenną i przede wszystkim strach, lęk o przeżycie. Profesor Kołakowski przypomni dzień 15 stycznia 1945, kiedy wkroczyła Armia Czerwona w pobliżu miejsca jego zamieszkania. Rozpoczęły się walki. Przyzna, że jako nastoletni komunista nie popierał AK-owców, którzy podejmowali walkę z Armią Czerwoną. Miał dosyć wojny, chciał rozpocząć nowe życie, poza tym nikt wówczas nie wiedział co przyniesie przyszłość – tak tłumaczy swoje decyzje. Represje przyszły później.

Władysław Bartoszewski przytoczy rok 1943 kiedy to był już zaprzysiężonym żołnierzem Armii Krajowej w Komendzie Głównej, dla której przygotowywał analizy aktów terroru, a które następnie wysyłane były do Londynu. Do dzisiaj te dokumenty zachowały się w archiwach.

W dalszej części panowie dysputować będą o Armii Czerwonej, która początkowo witana była z radością i uznaniem, bo wyzwalała z rąk nazistów miasta i więźniów z obozów zagłady. W późniejszym okresie rola Związku Radzieckiego już nie była dla Polski tak wdzięczna – przypomni prof. Bartoszewski.

Prof. Leszek Kołakowski:

Pierwsze lata powojenne, mimo tych wszelkiego rodzaju prześladowań i wywózek, odznaczały się jeszcze ciągle pewnym pluralizmem kulturalnym, który dawał się odczuć. Najgorsze lata pod tym względem dla kultury przyszły później w 1949-1953. […] Wcześniej rząd usiłował pozorować pewną wierność dla układu jałtańskiego. („A Bierut chodził na procesje Bożego Ciała” – doda prof. Bartoszewski)

Profesor Leszek Kołakowski emigrował z Polski w 1968. Wykładał na uniwersytetach w Kanadzie, USA, aż trafił do Anglii, gdzie osiadł się na stałe. Podjął pracę na Uniwersytecie Oksfordzkim w prestiżowym All Souls College jako Senior Research Fellow. Pomysłodawca wolnych związków zawodowych w Polsce, współpracował z Polskim Porozumieniem Niepodległościowym, był oficjalnym przedstawicielem KOR-u za granicą. W 1991 został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. Był członkiem Fundacji im. Stefana Batorego oraz Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, członkiem honorowym Radomskiego Towarzystwa Naukowego.

Władysław Bartoszewski

Polski historyk, publicysta, dziennikarz, pisarz, działacz społeczny, polityk oraz dyplomata.

Więzień Auschwitz, żołnierz Armii Krajowej w stopniu podporucznika, działacz Polskiego Państwa Podziemnego, uczestnik powstania warszawskiego. Dwukrotnie minister spraw zagranicznych, senator, w latach 2007–2015 sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Kawaler Orderu Orła Białego, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

W okresie stalinowskim po rozwiązaniu oddziałów podziemia AK podjął współpracę z IPN oraz z Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, w czym bardzo pomocne były zbierane przez niego materiały w okresie okupacji o zbrodniach hitlerowskich, obozach koncentracyjnych, więzieniach, czy zbrodniach popełnianych na Żydach. Podjął współpracę z „Gazetą Ludową”, w której pisał o bohaterach Polskiego Państwa Podziemnego. Wstąpił do PSL, które było jedynym liczącym się politycznym ugrupowaniem w opozycji do władzy komunistycznej.

Od listopada do grudnia 1963 przebywał w Austrii, gdzie nawiązał liczne kontakty z austriackimi środowiskami intelektualnymi i politycznymi. W listopadzie 1963 rozpoczął współpracę z Radiem Wolna Europa. W kolejnych latach podróżował do Niemiec Zachodnich, Wielkiej Brytanii, Włoch, Izraela, a także do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontaktował się zwłaszcza z przedstawicielami polskiej emigracji (m.in. z Janem Nowakiem-Jeziorańskim, Adamem i Lidią Ciołkoszami, Janem Karskim, Czesławem Miłoszem czy Gustawem Herlingiem-Grudzińskim). Od maja 1966 był rozpracowywany przez Wydział II Departamentu III Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

W 1984 został członkiem rzeczywistym Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, a w 1986 jednym z wiceprezesów Instytutu dla Studiów Polsko-Żydowskich w Oksfordzie. 1 stycznia 1986 prezydent RP na uchodźstwie, Edward Raczyński, odznaczył go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

W latach 1980–1981 był członkiem Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. W grudniu 1980 znalazł się wśród założycieli Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania przy Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 został internowany.

Od września 1990 do marca 1995 pełnił funkcję ambasadora RP w Austrii. W 1995 był ministrem spraw zagranicznych w rządzie Józefa Oleksego (jako tzw. minister prezydencki, desygnowany przez Lecha Wałęsę). Ponadto w latach 1990–2000 był przewodniczącym Międzynarodowej Rady Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, a w latach 2000–2014 był przewodniczącym Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.

To tyle w wielkim skrócie.

Na sam koniec jeszcze ciekawostka, a właściwie dwie:

  • zainteresowanym polecam odsłuchanie archiwalnych nagrań z Radia Wolna Europa – dostępne pod tym linkiem
  • syn Władysława Bartoszewskiego prawdopodobnie wystartuje w wyborach do Parlamentu Europejskiego z list Koalicji Europejskiej jako reprezentant (oczywiście) PSL – poniżej prezentuję rozmowę z kandydatem, która odbyła się wczoraj dn. 28 marca w popularnym porannym programie Onet Rano.

Zachęcam do polubienia:

W Centrum Uwagi

 

 

 

 

 

 

 

 

Wasze komentarze:

O tym już wiesz?

„Żądza władzy” – prof. Leszek Kołakowski i Bronisław Geremek

Rok 2007, Uniwersytet Oksfordzki. W niewielkim akademickim barze, przy szklankach z piwem, dyskutowali profesorowie Leszek …